Prasa i media Blog GLEIF
Tłumaczenia na języki inne niż angielski na tej stronie internetowej są wspomagane przez sztuczną inteligencję. Nie gwarantujemy dokładności i nie ponosimy odpowiedzialności za błędy lub szkody wynikające z korzystania z przetłumaczonych treści. W przypadku jakichkolwiek niespójności lub niejasności, wersja angielska ma pierwszeństwo.

Kiedy maszyny podejmują działania, zaufanie musi być weryfikowalne

Od tożsamości cyfrowej do odpowiedzialnego działania. Dr Pramod Varma, współzałożyciel i główny architekt organizacji Networks for Humanity (NFH), wyjaśnia, dlaczego kolejny etap rozwoju cyfrowej infrastruktury publicznej musi łączyć organizacje, ludzi oraz uprawnienia, które im przekazują.


Autor: Dr Pramod Varma, członek zarządu GLEIF oraz współzałożyciel i główny architekt organizacji Networks for Humanity (NFH)

  • Data: 2026-10-29
  • Odsłon:

Przez większość historii gospodarczej zaufanie przemieszczało się wraz z ludźmi. Podpis, pieczęć lub osobiste przedstawienie łączyły zobowiązanie biznesowe z osobą ponoszącą za nie odpowiedzialność. Sieci cyfrowe umożliwiły, by te zobowiązania przekraczały granice w ciągu kilku sekund. Sztuczna inteligencja zmienia obecnie to, kto je inicjuje.

W miarę jak oprogramowanie zaczyna w naszym imieniu prowadzić negocjacje, dokonywać zakupów i wydawać polecenia innym systemom, znany wymóg instytucjonalny nabiera nowego znaczenia: każde istotne działanie wymaga weryfikowalnej podstawy uprawnień.

Moja praca nad cyfrową infrastrukturą publiczną w Indiach, a obecnie nad otwartymi sieciami w ramach organizacji Networks for Humanity, utwierdziła mnie w praktycznym przekonaniu. Uczestnictwo wzrasta, gdy ludzie i organizacje mogą budować zaufanie poprzez wspólną infrastrukturę. Era sztucznej inteligencji sprawia, że infrastruktura ta staje się jeszcze bardziej niezbędna i stawia przed nią nowe wymagania.

Przeszłość: ustalanie tożsamości na dużą skalę

Internet zapewnił powszechny dostęp do informacji, ale przedsiębiorstwa nadal borykały się z podstawową trudnością: ustaleniem, kto znajduje się po drugiej stronie interakcji. Nazwy firm mogły być niejednoznaczne. Dokumentacja była rozproszona w różnych jurysdykcjach. Firmy często musiały wielokrotnie gromadzić i weryfikować dokumenty.

Konsekwencje wykraczały poza administracyjne niedogodności. Po globalnym kryzysie finansowym spójna identyfikacja podmiotów prawnych stała się międzynarodowym priorytetem. W 2011 r. grupa G20 zwróciła się do Rady Stabilności Finansowej o opracowanie zaleceń dotyczących globalnego identyfikatora podmiotu prawnego (LEI) oraz zasad zarządzania nim. Powstały w ten sposób globalny system Identyfikatorów Podmiotów Prawnych zapewnił wspólny punkt odniesienia do identyfikacji organizacji na różnych rynkach. Jego wartość publiczna opiera się zarówno na znormalizowanych danych dotyczących tożsamości, jak i na instytucjach odpowiedzialnych za ich utrzymywanie.

Doświadczenia Indii dostarczają uzupełniającej lekcji. Systemy Aadhaar, UPI i DigiLocker pokazują, w jaki sposób wspólne możliwości w zakresie tożsamości, płatności i dokumentów cyfrowych mogą wspierać usługi tworzone przez wiele instytucji. Pomagając w projektowaniu tych systemów, zacząłem postrzegać tożsamość jako środek umożliwiający uczestnictwo. Jej wartość staje się oczywista, gdy osoba lub firma może ją wykorzystać, aby uzyskać dostęp do usług i dokonywać transakcji z większą pewnością.

System Aadhaar, konta bankowe w ramach programu Jan Dhan oraz łączność mobilna przyczyniły się do wzrostu odsetka dorosłych posiadających konta bankowe z 35% w 2011 r. do 80% w 2017 r. System UPI sprawił, że cyfrowe płatności o niskiej wartości stały się praktycznym rozwiązaniem dla milionów sprzedawców, natomiast bezpośrednie transfery świadczeń oraz bankowość oparta na systemie Aadhaar przybliżyły usługi finansowe do gospodarstw domowych. W przypadku emerytów cyfrowe zaświadczenia o życiu zmniejszyły zależność od osobistych wizyt, pokazując, w jaki sposób weryfikowalna tożsamość może poprawić dostęp i zachować godność — zob. Bank Światowy: Identyfikacja i Włączenie finansowe.

Ta sama zasada dotyczy małych przedsiębiorstw. Indyjski system rejestracji Udyam wykorzystuje Aadhaar i informacje o przedsiębiorstwie w celu uproszczenia formalnego uznawania; w połączeniu z programem Udyam Assist odnotowano w nim ponad 89 milionów rejestracji mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MSME) do lipca 2026 r. Udyam Assist rozszerza uznanie na nieformalne mikroprzedsiębiorstwa, a jego certyfikaty są akceptowane w celu uzyskania dostępu do korzyści związanych z kredytowaniem w sektorach priorytetowych, tworząc praktyczną drogę do formalnych usług finansowych. Wniosek jest jasny: wdrażanie tożsamości staje się bardziej atrakcyjne, gdy otwiera dostęp do usług, które są cenne dla przedsiębiorstw.

To właśnie jest szersza obietnica cyfrowej infrastruktury publicznej: niezbędne możliwości, które można ponownie wykorzystać w wielu aplikacjach, wspierane przez jasne zasady zarządzania i otwarte Standardy. Wspólna podstawa pozwala na rozprzestrzenianie się innowacji poza instytucję, która jako pierwsza je stworzyła.

Tożsamość organizacyjna stanowi część tej podstawy. W niedawnym artykule GLEIF zatytułowanym „The Missing Layer” przedstawiono argumenty przemawiające za tym, by globalny system LEI stał się globalną cyfrową infrastrukturą publiczną (DPI) służącą do identyfikacji przedsiębiorstw. Krajowe rejestry i systemy identyfikacji pozostają niezbędne; wspólny globalny identyfikator może pomóc w połączeniu ich ponad granicami.

Teraźniejszość: zapewnienie cyfrowej weryfikowalności zaufania

Sztuczna inteligencja zwiększa dystans między działaniem a osobą, która wcześniej by je wykonała. Agent może odpowiedzieć klientowi, ocenić dostawcę lub przygotować zlecenie płatnicze. Jego płynność komunikacyjna niewiele mówi odbiorcy o instytucji, która za nim stoi, ani o organie, pod którego nadzorem działa. Ponieważ tworzenie przekonujących tekstów i głosów staje się coraz łatwiejsze, odbiorcy potrzebują dowodów, które mogą zweryfikować niezależnie od samej treści.

W związku z tym na trzy pytania potrzebne są konkretne odpowiedzi. Który podmiot prawny jest reprezentowany? Kto upoważnił do danego działania? Co dokładnie może zrobić agent?

Ostatnie prace GLEIF dotyczące agentów AI stawiają tożsamość organizacyjną w centrum tego problemu odpowiedzialności. Identyfikacja modelu AI lub uwierzytelnienie punktu końcowego oprogramowania może być przydatne. Ustalenie organizacji stojącej za interakcją dostarcza innego, niezbędnego dowodu.

Weryfikowalny identyfikator podmiotu prawnego (vLEI) przedstawia tożsamość organizacyjną w formie, którą oprogramowanie może zweryfikować. Łączy on identyfikator LEI organizacji z poświadczeniami weryfikowalnymi kryptograficznie. Powiązane poświadczenia ról określają tożsamość i rolę organizacyjną osób działających w imieniu tego podmiotu. Odbiorca może zweryfikować te oświadczenia za pośrednictwem łańcucha zaufania zakorzenionego w GLEIF, zamiast polegać na wyglądzie dokumentu lub twierdzeniach zawartych w wiadomości. Poświadczenie jest przydatne, ponieważ zawiera oświadczenie, identyfikuje wystawcę oraz zapewnia sposób sprawdzenia jego autentyczności i integralności. Jego wiarygodność zależy również od zasad regulujących wydawanie, utrzymywanie i unieważnianie. Ramy zarządzania ekosystemem vLEI uwzględniają te obowiązki instytucjonalne poprzez wykorzystanie kryptografii.

Istnieje tu istotna granica. Sam dowód, że dana osoba pełni określoną rolę w organizacji, nie upoważnia jeszcze do wykonania każdego działania zaproponowanego przez agenta AI tej osoby. Należy również ustalić zakres uprawnień, jego ograniczenia oraz mechanizmy kontroli regulujące realizację działań. We wrześniowej dyskusji GLEIF na temat prototypu Agent-Anchor firmy YourData wyraźnie podkreślono to rozróżnienie: vLEI stanowi podstawę organizacyjną, podczas gdy dodatkowe mechanizmy łączą go z uprawnieniem do wykonania konkretnego działania — zob. „Exploring Execution Trust for AI Agents”.

To rozdzielenie powinno stanowić wytyczną przy wdrażaniu. Weryfikowalna tożsamość określa, kto stoi za daną interakcją. Uprawnienia definiują dozwolone działania, natomiast mechanizmy kontroli operacyjnej decydują, czy proponowane działanie może zostać zrealizowane.

Przyszłość: delegowanie zadań przy zachowaniu kontroli

Weźmy pod uwagę małego producenta korzystającego z agenta AI do pozyskiwania komponentów od zagranicznego dostawcy. Agent może porównywać oferty cenowe i negocjować terminy dostaw. Producent może zezwolić mu na składanie zamówień w ramach określonego budżetu, pozostawiając jednocześnie zatwierdzanie płatności pracownikowi działu finansowego.

W dobrze zaprojektowanym systemie dostawca mógłby zweryfikować tożsamość organizacyjną producenta i otrzymać dowód uprawnień potwierdzających zamówienie. Upoważnienie określałoby dozwolone działania, limit wydatków i okres ważności oraz byłoby powiązane z agentem, który je przedstawia. Wniosek o zrealizowanie płatności wymagałby przeprowadzenia odrębnych kontroli autoryzacyjnych. W przypadku cofnięcia upoważnienia kolejne działania musiałyby odzwierciedlać tę zmianę.

Szerszą szansą jest umożliwienie takiej weryfikacji ponad granicami i sieciami. Przedsiębiorstwo powinno mieć możliwość wyboru swoich dostawców usług, a jednocześnie przedstawiać dowody, które kontrahenci mogą niezależnie ocenić. W przeciwnym razie każda platforma stworzy własny zamknięty krąg uznanych organizacji i upoważnionych agentów, odtwarzając fragmentację, którą DPI stara się przezwyciężyć.

W Networks for Humanity nasze prace nad Beckn i Finternetem koncentrują się na umożliwieniu wymiany wartości w otwartych, interoperacyjnych sieciach — zarówno tradycyjnych, jak i opartych na agentach. Poświadczenia i infrastruktura zaufania stanowią integralną część tej ambicji. Jednym z przykładów są nasze prace nad warstwą zaufania w ramach protokołu Decentralized Directory (DeDi), prowadzone we współpracy z Linux Foundation (LFDT). Organizacje muszą posiadać weryfikowalne dowody tożsamości i uprawnień w różnych usługach, podczas gdy każda usługa zachowuje odpowiedzialność za własne zasady akceptacji i mechanizmy kontroli.

W miarę rozwoju tej inicjatywy na szczególną uwagę zasługują trzy priorytety.

Po pierwsze, należy sprawić, by uczestnictwo było praktyczne i opłacalne dla mniejszych organizacji. Powinniśmy wyznaczyć globalny cel, jakim jest wyposażenie ponad 300 milionów mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w identyfikatory LEI i vLEI, umożliwiając im ustanowienie weryfikowalnej tożsamości organizacyjnej w miarę dołączania do powstającej gospodarki agentowej. Będzie to wymagało wspierania formalizacji tam, gdzie jest to konieczne, oraz zapewnienia, by poświadczenia były przydatne w codziennej działalności biznesowej.

Obecnie większości małych przedsiębiorstw brakuje silnej, widocznej zachęty do uzyskania i utrzymania kodu LEI. Powinniśmy współpracować z bankami, dostawcami usług płatniczych, głównymi nabywcami, platformami handlowymi i agencjami publicznymi, aby powiązać wdrażanie kodów LEI/vLEI z namacalnymi korzyściami: szybszym wdrażaniem, niższymi kosztami weryfikacji, lepszym dostępem do kapitału obrotowego i finansowania handlu oraz łatwiejszym wykrywaniem przez zaufanych nabywców i ich agentów opartych na sztucznej inteligencji. Doświadczenia Indii wskazują, że wdrażanie następuje, gdy zachęty są odpowiednio dostosowane.

Koszt i złożoność uzyskania oraz korzystania z identyfikatorów powinny zostać radykalnie zmniejszone, aby zapewnić, że każda firma — duża czy mała — może wykorzystać LEI/vLEI. Prosta procedura rejestracji, użyteczne narzędzia i konkurencyjne warunki będą miały równie duże znaczenie, co standardy techniczne. Instytucje, które czerpią korzyści z łatwiejszej weryfikacji, powinny pomóc w finansowaniu wydawania i odnawiania identyfikatorów, włączając te usługi do istniejących relacji biznesowych.

Po drugie, należy ujawniać tylko to, co jest niezbędne do przeprowadzenia interakcji. Kontrahent potrzebuje wystarczających dowodów do zweryfikowania tożsamości i odpowiednich uprawnień. Nie powinien mieć dostępu do całej wewnętrznej hierarchii organizacji ani do procesu zatwierdzania. Od samego początku należy uwzględniać w projekcie ochronę prywatności i tajemnicę handlową. W tym zakresie pomocny może być vLEI, biorąc pod uwagę jego wbudowane możliwości selektywnego ujawniania informacji oraz dowodów zerowej wiedzy.

Po trzecie, należy zachować kontrolę przez cały czas trwania transakcji. Uprawnienia ulegają zmianom. Pracownicy odchodzą, budżety są korygowane, a upoważnienia wygasają. Weryfikacja musi uwzględniać te zmiany w momencie podjęcia działania. Dlatego kluczowe znaczenie ma stworzenie samodzielnie zarządzanego, weryfikowalnego upoważnienia za pomocą weryfikowalnych poświadczeń, a nie budowanie scentralizowanych baz danych. Organizacje potrzebują również jasnych ustaleń dotyczących cofania upoważnień, wstrzymywania transakcji, obsługi wyjątków i rozstrzygania sporów.

Jako członek zarządu GLEIF dostrzegam szansę na przeniesienie ustalonego celu publicznego w nowe otoczenie. LEI stanowi wspólny punkt odniesienia dla tożsamości organizacyjnej. vLEI sprawia, że tożsamość ta, a także role osób reprezentujących organizację, są weryfikowalne cyfrowo. W połączeniu z interoperacyjnymi upoważnieniami i skutecznymi mechanizmami kontroli mogą one wspierać świat, w którym oprogramowanie działa w ramach jasno określonych uprawnień.

Każdy system identyfikacji powinien umożliwiać osobom i przedsiębiorstwom uczestnictwo w gospodarce cyfrowej oraz pewne powierzenie przydatnych zadań. W miarę jak maszyny zyskują zdolność do działania, nasza infrastruktura musi zachować zdolność ludzi i instytucji do podejmowania decyzji, weryfikacji i ponoszenia odpowiedzialności. System mający na celu poszerzenie dostępu powinien mierzyć swój sukces na podstawie tworzonych przez siebie możliwości!

Osoby pragnące umieścić wpis w blogu prosimy o odwiedzenie strony: funkcje internetowego blogu GLEIF w języku angielskim. Imię i nazwisko autora komentarza pojawi się obok wpisu. Adresy e-mail nie będą publikowane. Uczestnictwo w forum dyskusyjnym i korzystanie z niego oznacza zgodę na przestrzeganie obowiązujących Zasad korzystania z blogu GLEIF, które należy uważnie przeczytać.



Wszystkie poprzednie wpisy w blogu GLEIF >
O autorze:

Dr Pramod Varma jest pionierem w dziedzinie projektowania cyfrowej infrastruktury publicznej w Indiach, w tym systemów Aadhaar, UPI, DigiLocker i ONDC, z których korzysta ponad miliard osób. Jest współzałożycielem i głównym architektem organizacji Networks for Humanity, gdzie kieruje takimi inicjatywami jak Finternet i protokół Beckn, mającymi na celu budowę otwartej, zdecentralizowanej infrastruktury dla globalnej gospodarki cyfrowej.

Doradza rządom i organizacjom na całym świecie w zakresie transformacji cyfrowej na skalę całej populacji oraz zasiada w wielu radach doradczych. Posiadając tytuł doktora nauk komputerowych oraz solidne podstawy z zakresu matematyki stosowanej, jest głęboko zaangażowany w wykorzystywanie technologii na rzecz innowacji sprzyjających włączeniu społecznemu i skalowalnych.


Znaczniki artykułu:
Global Legal Entity Identifier Foundation (GLEIF), Identyfikator podmiotu prawnego (LEI), Weryfikowalne LEI (vLEI), Tożsamość cyfrowa, Sztuczna inteligencja oparta na agentach, Cyfrowa infrastruktura publiczna